I. Bazı sigortacılık terimleri

Sigorta:Kişi ve kurumların bazı şartlar altında karşılaşacaklarızarara veya gelir kaybına yol açan olayların maddi sonuçlarından kendilerini korumak için belli bir prim karşılığında risklerini devrettiği anlaşmadır.

Poliçe: Sigortacının, belli bir prim karşılığı sigorta ettirenin para ile ölçülebilir menfaatine zarar gelmesi halinde tazminat vermeyi veya hayat sigortalarında bir miktar para ödemeyi taahhüt ettiği bir akittir.

Riziko: Sigortadan faydalanan veya sigorta ettiren kimsenin kanunla yasak edilmiş ve ahlaka aykırı fiilleri dışında doğabilecek her türlü zararlardır.

Sigorta Primi: Sigortacının sigorta sözleşmesi ile üzerine aldığı rizikoya karşılık sigortalının ödediği ücrettir.

Teminat: Sigortacının sigortalıya rizikonun gerçekleşmesi halinde vermeyi taahhüt ettiği güvencedir.

Aktüer: Sigortacılık tekniği ile buna ilişkin yatırım, finansman ve demografi konularında olasılık ve istatistik teorilerini uygulayarak, yasal düzenlemelere uygun prim, rezerv ve kar paylarını hesaplayarak tarife ve teknik esasları hazırlayan kişilerdir.

Reasürans (Mükerrer Sigorta): Sigortacının, sigorta ettiği menfaatleri dilediği şartlarda tekrar sigorta ettirmesidir. Sigorta şirketleri, teminat verdikleri rizikolarda büyük hasarların aynı zamana gelme ihtimaline karşı hasar ödemelerinde zorlanmamak için mükerrer sigorta yaptırırlar.

II. 2008 yılında Türkiye’de sigorta sektörü

Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliğinin (TSRŞB) 2008 yılı faaliyet raporuna göre 2008 yılı sonu itibariyle sigorta sektörde faaliyet gösteren 59 sigorta şirketi bulunmaktadır. Bu şirketler tarafından üretilen sigorta prim geliri 2008 yılında cari fiyatlarla bir önceki yıla göre %7,76 oranında artarak 11.779.882.000,00 TL olmuştur. Dolar bazında ise prim geliri bir önceki yıla göre %7,83 oranında artmıştır. Aynı dönemde küresel ekonomik krizin etkisiyle Avrupa Birliği’nde sigorta sektörünün prim büyüklüğü 1.65 trilyon dolardan 1.61 trilyon dolara düşerek dolar bazında %6,7 reel düşüş göstermiştir.

Küresel ekonomik kriz etkilerini 2009 yılında Türk sigorta sektöründe de gösterse de sigorta sektörü Türkiye’de gelişmekte olan bir sektör olup, ülkemizde diğer sektörlerin ihtiyaç duyduğu güvenceleri sağlamaktadır.

Çarpıcı bir örnek vermek gerekirse 2008 yılında ülkemizdeki sigorta şirketleri tarafından toplam 13.780 milyar TL teminat verilmiş olup, bu tutar GSYİH’nın yaklaşık 15 katıdır. Bu oran sigorta şirketlerinin reel ekonominin çarklarının çalışması için sağladığı güvencenin ve sigortacılık sektörünün ülkemiz ekonomisi için ne kadar önemli olduğunun göstergesidir.

III. Sigorta teknik karşılıkları

Sigorta teknik karşılıkları; sigorta şirketleri ve reasürans şirketlerinin sigorta sözleşmelerinden doğan yükümlülüklerini gerekli olduğu durumda yerine getirebilmeleri için belirli kriterler esas alarak sigorta primleri üzerinden ayırdıkları karşılıklardır.

Bir riskin sigorta şirketince üstlenildiği ve bu riskin gerçekleştiği durumda riske ilişkin teminatın sigorta şirketince yerine getirilebilmesi yani sigortalıya zararının ödenebilmesi için bu risklerin gerçekleşme ihtimalleri dikkate alınarak ödenecek tutarlar için sigorta şirketlerince karşılık ayrılması gereklidir.

Karşılıklar sigorta şirketlerince yasal düzenlemeler dışında (Sigortacılık Kanunu hükümleri uyarınca karşılık ayrılması zorunludur.)  ekonomik nedenlerle de ayrılmaktadır.

A. Sigorta teknik karşılıklarına ilişkin Sigortacılık Kanunu’nda yer alan düzenlemeler

14 Haziran 2007 tarih ve 26552 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu’nun “Teknik karşılıklar” başlıklı 16’ncı maddesinde teknik karşılıklara ilişkin açıklamalara yapılmıştır. İlgili maddenin 1’inci fıkrasında sigorta şirketleri ve reasürans şirketlerinin sigorta sözleşmelerinden doğan yükümlülükleri için, ilgili maddede belirtilen esaslara göre yeteri kadar karşılık ayırmasının zorunlu olduğu ifade edilirken, 2 ila 7’nci fıkralarda teknik karşılıkların tanımlarına yer verilmiş, 8’inci fıkrada reasürör payına ilişkin olarak düzenlemede bulunulmuş ve ilgili maddenin 9’uncu (son) fıkrasında ise teknik karşılıklara ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği ifade edilmiştir.

Yukarıda bahsi geçen 16’ncı maddenin 2 ila 7’nci fıkralarında yer alan teknik karşılıklara sırasıyla aşağıda yer verilmektedir.

1. Kazanılmamış primler karşılığı (KPK)

Kazanılmamış primler karşılığı yürürlükte bulunan her bir sigorta sözleşmesine ilişkin olarak yazılan brüt primin gün esasına göre takip eden hesap dönemine veya dönemlerine sarkan kısmından; yürürlükte bulunan yıllık hayat sigortaları ile süresi bir yılı aşan birikim priminin de alındığı hayat sigortalarında ise yazılan brüt primlerden varsa birikime ayrılan kısım düşüldükten sonra kalan tutarın takip eden döneme veya dönemlere sarkan kısmından oluşan karşılıktır.

Kanunda gün esasına göre karşılık hesaplaması mümkün olmayan reasürans ve retrosesyon işlemlerinde, sekizde bir esasına göre kazanılmamış primler karşılığı ayrılmasının mümkün olduğu ifade edilmiştir.

2. Devam eden riskler karşılığı

Sigorta sözleşmesinin süresi boyunca üstlenilen risk düzeyi ile kazanılan primlerin zamana bağlı dağılımının uyumlu olmadığı kabul edilen sigorta branşlarında, ayrıca kazanılmamış primler karşılığının sigorta şirketinin taşıdığı risk ve beklenen masraf düzeyine göre yetersiz kalması halinde ayrılan karşılıktır.

3. Dengeleme karşılığı

Takip eden hesap dönemlerinde meydana gelebilecek tazminat oranlarındaki dalgalanmaları dengelemek ve katastrofik riskleri karşılamak üzere Hazine Müsteşarlığınca belirlenen branşlar için ayrılan karşılıktır.

Sigortacılık Kanununda Hazine Müsteşarlığının, bu karşılığı ikame edecek şekilde, belirlenen usûl ve esaslar çerçevesinde ihtiyat ayrılmasına karar verebileceği ifade edilmiştir.

4. Matematik karşılık

Matematik karşılık; bir yıldan uzun süreli hayat, sağlık, hastalık ve ferdî kaza sigortası sözleşmeleri için sigorta şirketleri tarafından sigorta ettirenler ile lehdarlara olan yükümlülüklerini karşılamak üzere sözleşme teknik esaslarında belirtilen, istatistiksel ve aktüeryal yöntemler kullanılarak hesaplanan karşılıklar ile taahhüt edilmişse, bu karşılıkların yatırıma yönlendirilmesi sonucu elde edilen gelirden sigortalılara ayrılan pay karşılıkları toplamıdır.

5. Muallâk tazminat karşılığı

Kayda geçmiş ancak ödenmemiş tazminat tutarları ile gerçekleşmiş ancak kayda geçmemiş tahmini tazminat tutarları ve bu tazminatlar ile ilgili yapılan gider karşılıkları ve bu tutarların yetersiz kalması durumunda yeterlilik için Müsteşarlıkça belirlenen esaslar çerçevesinde ayrılan ek karşılıklardır.

6. İkramiyeler ve indirimler karşılığı

Sigorta şirketlerinin ikramiye veya indirim uygulamasına gitmesi durumunda, carî yılın teknik sonuçlarına göre sigortalılar veya lehdarlar için ayrılan ikramiye ve indirim tutarları karşılığıdır.